Het natuurpark
in een oogopslag
Omvang
gevestigd
Naturschutzgebiet naar
Plaats
Natuurpark Bourtanger Moor ligt in het grensgebied tussen het district Emsland, de provincie Bentheim en de Nederlandse provincie Drenthe. Naast de districten en de provincie zijn ook de gemeenten Twist, Geeste, Wietmarschen, Meppen, Haren (Ems) en Emmen betrokken. Sinds de oprichting van het natuurpark in 2006 werken de leden samen aan de ontwikkeling van het gebied en het optimaal benutten van de bestaande mogelijkheden.
De natuurparkgemeenschappen:
Wonen en werken op het heideveld
De uitgestrekte hoogveengebieden in het noordwesten van Duitsland werden pas in de 17e eeuw bewoond. Alleen boeren die zich in de buitengebieden vestigden, gebruikten in de zomer de droge heidevelden om boekweit te verbouwen, als weiland voor vee en om de turf te gebruiken voor huisbrandolie. De Nederlanders hadden daarentegen de boekweitteelt al vervangen door veenlandbouw en een rendabele landbouwmethode voor hun veengebieden ontwikkeld. Hun belangstelling ging uit naar zwartveen, dat in huishoudens en bedrijven in steden als vervanger van vuur werd gebruikt vanwege de slinkende houtvoorraden. Om dit doel te bereiken, werden de heidevelden drooggelegd via een systeem van kanalen, sluizen en pompen. Na de eerste industriële veenwinning volgden landbouw en veeteelt op de nu bruikbare gronden.
Aan Duitse zijde was het vaak niet mogelijk om voort te bouwen op deze economisch bloeiende ontwikkeling. Het gebruik van de heide beperkte zich grotendeels tot het in brand steken van heide. Nadat het heideveld aan het oppervlak was drooggelegd, werd in het voorjaar de bovenste vegetatielaag verbrand. De as die hierbij vrijkwam, vormde een kortdurende meststof voor de boekweit, die daardoor weinig opbrengst opleverde. Hongersnoden en de ellende van de heidekolonies worden door kroniekschrijvers tot in de 18e eeuw beschreven. Door de eeuw heen steeds opnieuw beschreven.
Pas in de 19e eeuw werden de leef- en werkomstandigheden van de heidebewoners door overheidsingrijpen aanzienlijk verbeterd. De ontwatering van het heideveld via een kanalenstelsel naar Nederlands voorbeeld, de introductie van kunstmest en het bekalken van de bodem droegen hieraan in belangrijke mate bij. Deze maatregelen, die als Duitse hoogveencultuur worden beschreven, maakten zowel akkerbouw als veeteelt mogelijk en leverden behoorlijke opbrengsten op.
Moor verbindt: Twee culturen in het natuurpark
In het Nederlandse deel van natuurpark "Bargerveen" begon de herinrichting van het veengebied al eind jaren zestig. Tegenwoordig biedt het veengebied weer een leefgebied aan talrijke veenachtige planten- en diersoorten. De veengebieden op Duits grondgebied daarentegen worden gekenmerkt door landbouw- en drainagemaatregelen die pas sinds de jaren negentig geleidelijk zijn afgebouwd – tegelijkertijd worden de eerste tekenen van vernatting zichtbaar.
Ondanks deze contrasten verbindt het heidegebied: de idyllische architectuur van de veennederzettingen ontmoet de Duitse steden rondom de heide. "Moi!" ontmoet "Moin!", "Koffie" ontmoet "Kaffee", Nederland ontmoet Duitsland. De heide biedt ruimte voor twee werelden, voor vriendelijke woorden tussen culturen die meer gemeen hebben dan alleen de heide. De Duits-Nederlandse grens loopt dwars door het natuurpark, gemarkeerd door historische grensstenen en met een aantrekkelijk fiets- en wandelpad langs de grens.
Bourtanger Moor: de fascinatie van een natuurgebied
Voordat het halverwege de 19e eeuw in cultuur werd gebracht, was het Bourtanger Moor het grootste aaneengesloten hoogveengebied van Centraal-Europa. Het ontstond oorspronkelijk als laagveengebied, dat na het einde van de laatste ijstijd, rond 10.000 v.Chr., ontstond. In de XNUMXe eeuw na Christus overstroomde het water overvloedig weilanden en valleien, waardoor de vegetatie werd verwoest. Ondoorlatende bodems zorgden ervoor dat regenwater zelfs op grotere hoogte niet kon wegstromen. Het water stopte het ontbindingsproces, plantenresten – vooral veenmossen – hoopten zich op en groeiden langzaam maar zeker uit tot een hoogveencomplex met een diepte van acht meter. Van Nordhorn tot Groningen strekte zich een groot hoogveengebied uit, ondoordringbaar, zonder bomen of struiken.
Na de economische exploitatie door de veenindustrie en de landbouw vanaf de 18e eeuw, bestaat het Bourtangerveen nog steeds als cultuurlandschap. Het Internationale Natuurpark Bourtangerveen omvat zowel intacte hoogveengebieden als veengebieden in verschillende stadia van regeneratie na de veenwinning. Veel gebieden zijn beschermde natuurgebieden en bieden een leefgebied voor typische veenplanten en -dieren. De voedselarme bodem bepaalt de flora en fauna van het veen; zelfs nu nog vinden gespecialiseerde soorten er geschikte leefomgevingen.
Veengebieden kunnen belangrijke ecologische functies vervullen: intacte of opnieuw vernatte veengebieden kunnen koolstof opslaan en een leefgebied bieden aan zeldzame dieren en planten. Dit zijn redenen om veengebieden te beschermen – en te herstellen waar ze zijn vernietigd. Sommige gebieden bevatten niet alleen typische planten, maar ook de complete inventaris van zeldzame dieren die afhankelijk zijn van hoogveen: heidekikkers, heidelibellen, duikkevers, kokerjuffers, waterwantsen, muggen, vliegen en waterspinnen voelen zich hier allemaal thuis.
