HAR038 - Gevormd landschap

Als je over het landschap van Emsland kijkt, besef je vaak niet hoeveel van wat we 'natuur' noemen eigenlijk het gevolg is van menselijk ingrijpen. En dit begon niet met de grote technologische omwentelingen van de afgelopen 200 jaar, maar veel eerder.

Zo'n 200.000 jaar geleden transporteerden de gletsjers van de voorlaatste ijstijd enorme hoeveelheden zand vanuit Scandinavië naar de regio Emsland. Nadat het ijs was gesmolten, stapelde de wind dit zand aanvankelijk op tot duinen. Maar zodra de temperaturen het toelieten, begon de vegetatie langzaam terug te keren. Er ontstonden bossen, waarvan de wortels de duinen lange tijd op hun plaats hielden. Maar toen veranderden de omstandigheden opnieuw. 

Een steeds gunstiger klimaat stelde boeren en herders in staat zich 5000 jaar geleden in de regio Emsland te vestigen. En deze mensen bleven er wonen, zoals blijkt uit de megalithische graven die ze oprichtten, waarvan de overblijfselen nog steeds op veel plaatsen in Emsland te vinden zijn. Bomen werden gekapt om akkers en nederzettingen te creëren. Bovendien werd vee de bossen in gedreven, wat leidde tot overbegrazing en de hergroei van de bomen belemmerde. Na verloop van tijd groeide de bevolking gestaag, wat uiteindelijk leidde tot een aanzienlijke afname van de natuurlijke bosbedekking. Wat overbleef waren grote heidevelden, waar de bewoners van Emsland grote kuddes schapen lieten grazen, omdat ander vee niet langer kon grazen. Om toch nog iets van de onvruchtbare grond te kunnen vergaren, sneden de boeren op de heide de graszoden af. Dit betekende dat ze zelfs de laatste dunne laag vegetatie van de zandgrond verwijderden om als strooisel in hun stallen en later als meststof op hun akkers te gebruiken. Deze praktijk legde echter de zandduinen uit de ijstijd weer bloot. Door de wind gedreven, begonnen ze te migreren en vormden ze een bedreiging voor landbouwgrond en nederzettingen. In Schepsdorf bij Lingen is nog steeds te zien hoe de oude dorpskerk half door een duin werd verzwolgen.

In 1875 merkte bosbouwdirecteur Burckhardt het volgende op over de regio Emsland: "We worden geconfronteerd met een landschap dat een opmerkelijk triest beeld schetst van ontbossing. Waar eens grote bossen trots hun hoofden bogen, dorpen en velden beschermden en de lucht en bodem verfristen, zien we nu vaak slechts een zanderige woestijn."  

Omdat de situatie niet zo kon blijven voortduren, werden er maatregelen genomen om zandophoping tegen te gaan. Schapenhouderij werd aan banden gelegd en er werd een grootschalig herbebossingsproject met snelgroeiende dennenbomen gestart. Op deze manier werden de uiteindelijk zelf veroorzaakte problemen onder controle gebracht.

Ook nu nog zijn er open wateren rond de rivier de Ems. Anders dan vroeger worden deze nu echter bewust opengehouden om een ​​zeldzame flora en fauna te beschermen.