TWI044 - IJs smelt, heide groeit (audiostation)

Het gehele landschap van de Noord-Duitse vlakte is gevormd door de gletsjers van de ijstijd. Toen hun ijsmassa's smolten, lieten ze een enorme hoeveelheid water achter. Zo ontstond een uitgestrekt landschap van rivieren en meren, waarvan de sporen vandaag de dag nog steeds zichtbaar zijn.  

Nadat het ijs was gesmolten, kwam de grond aanvankelijk bloot te liggen en was onbeschermd. Hierdoor loste regenwater veel voedingsrijke en ijzerhoudende sedimenten op en voerde deze mee naar diepere bodemlagen terwijl het door de grond sijpelde. Waar deze sedimenten zich in de grond ophoopten, klonterden ze uiteindelijk samen en vormden een ijzerharde, zwartbruine laag ondoordringbaar gesteente.

Zo'n 12000 jaar geleden werd het klimaat aanzienlijk warmer. De gletsjers en hun smeltwater trokken zich ver terug, en meren en steeds smaller wordende rivierbeddingen verdwenen of veranderden in moerassen, vooral waar de ortsteinlaag voorkwam dat water wegsijpelde. In dit stilstaande water konden dode planten niet ontbinden, omdat ze daarvoor zuurstof uit de atmosfeer nodig hadden. Zo ontstonden de omstandigheden voor de vorming van een veenmoeras. De oudste veenmoerassen op onze breedtegraden zijn daarom ongeveer 10 tot 11000 jaar oud.

Zolang er toegang is tot grondwater, wordt het een veen genoemd. Als het veen echter boven dit punt uitsteekt en uitsluitend wordt gevoed door regenwater, wordt het een hoogveen genoemd, zoals hier het geval is in de Bourtanger Moor, voorheen het grootste hoogveencomplex van Centraal-Europa.

De belangrijkste factor die verantwoordelijk is voor de vorming en groei van een hoogveen is veenmos. Dit groeit wortelloos als de bovenste laag. Wanneer het afsterft, begint het in de zuurstofarme omgeving van het hoogveen te ontbinden tot veen, dat zo de basis vormt voor de volgende moslaag. Op deze manier blijft het hoogveen omhoog groeien – zij het extreem langzaam! Een hoogveen groeit ongeveer één millimeter per jaar. Dit betekent dat een veenlaag van één centimeter overeenkomt met een groei van ongeveer 10 jaar, 10 centimeter met ongeveer 100 jaar en één meter met een periode van 1000 jaar. Omdat ons hoogveen op grote schaal en duurzaam koolstof opslaat, is het daarom een ​​cruciale bondgenoot in de strijd tegen klimaatverandering.

Aan de andere kant is het een uniek milieuarchief. Het veen bewaart organisch materiaal duizenden jaren lang, of het nu gaat om, met name, veenlijken of bijvoorbeeld hout van bomen die hier duizenden jaren geleden stonden, het zogenaamde harshout. Het is gemakkelijk te herkennen aan de karakteristieke witte kleur. Als je ernaar zoekt, vind je vast wel zo'n overblijfsel uit vervlogen tijden!